مثنوي

خسرو اورنگ شهرستان عشق

داده فرمان تا دهم اعلان عشق

آنکه موجودات را باشد خدا

نیست ذاتش  از صفاتِ وی جدا

نَحنُ أقرب گفته در قرآن عشق

تا بفهماند به جان عنوان عشق

یعنی ای انسان با عزّ و شرف

کن توجه یک زمانی این طرف

بر تو نزدیک است تار گردنت

که از او باقی است جان اندر تنت

لیک من نزدیکم از آن رگ به تو

وآگهم از سرّهایت مو به مو

بودم اندر صلب با بت یار تو

هم به بطن مادرت غم خوار تو

پرورش دادم ترا در روز و شب

تا به دنیا آمدن کردی طلب

چون به دنیا آمدی گریان و زار

جانت اندر تن نمی جستی قرار

عور بودی جامه کردم در برت

کور بودی خویش گشتم رهبرت

چون همه اعضایت از لحم و عظام

ألطف از گل بود هم باریک و خام

پس لهذا از دو پستانهای مام

شیر صافت دادم اندر صبح و شام

مهربانت کردم از لطف امّ و باب

تا به هر نیک و بدت کردند تاب

استخوان هایت چو شد سخت و متین

دادمت دندان چو دُرهای ثمین

هر طعامی را که کردی خواهشش

آن زمان کردم برایت حاضرش

نازها کردی کشیدم ناز تو

سوزها کردی شدم دمساز تو

بی زبان بودی نمودم ناطقت

بر سخن گویان نمودم لاحقت

عقل و فهمت دادم  از لطف ازل

تا کنی ادراک معلول وعلل

قدّ چون سرو و رُخی چون آفتاب

کردم ارزانی ترا  ای  ذولباب

قوّه ی بازو کرامت کردمت

پنجه ی شیر افکنی بخشیدمت

ماسوایت هر چه هست از بیش و کم

بهر تو آوردم از کتم عدم

تا تو ما را باشی  و ما زان تو

عشق ما ورزد دل و هم جا تو

این حیات بی ثباتت ای فرید

بسته باشد بر همان حبل الورید

گر شود حبل الوریدت منقطع

زندگی باشد برایت ممتنع

همچنان دوریّ تو از قُرب ما

از حیات باقی ات سازد جدا

بر هلاک دایمی نایل شوی     ادامه دارد

خوار و زار و عاجل و آجل شوی

غیر ما هر آنچه  بینی فانی اند

جز کسانی که ز عشقم باقی اند

عشق غیری را ز دل اخراج کن

سوی عرش عشقِ  ما معراج کن

هین بیا نهِ روی خود بر کوی ما

بر گشا چشم دلت بر روی ما

هین بیا در بارگاه قدس ما

تا  شوی حیران ز جاه  قدس ما

کن تماشا بر جلال و شاهیم

بر مقام و رتبه ی اللّهیم

کن نظاره بر جمال لم یزل

بین چسان جلوه کند حسن ازل

وارهان خود را ز قید بندگی

شاه شو در کشور  پایندگی

زین سرای  محنت و درد و عنا

وارسان خود را به دارالوصل ما

از می جام  وصالم مست باش

تا ابد از هستی ما هست باش

ما شهیم و تو چو شهباز شهان

شاهبازانند همراز شهان

شاهبازا مسکن تو دست ماست

از ازل پای دلت پا بست ماست

شاهبازا پر بزن پرواز کن

خویشتن را با شهت دمساز کن

چون حسین آن شاهباز عشق ما

خویش را کن سر فراز عشق ما

آن مه چرخ فنا فی الله ما

دست شست از زندگی در راه ما

عشق بازی کرده در میدان عشق

تا که شد در ملک دین سلطان عشق

وجه ما را دید و شد بی خود ز خود

وجه خود از  خون دل رنگین نمود

سرخ رو شد عازم کوی وصال

تا رسد بر محفل عزّ و جلال

آن چنان سر مست شد از جام عشق

شد قتیل تیغ خون آشام عشق

در رضایم بر دم تیغ عناد

از وفا حبل الوریدش را نهاد

شد وجودش در رهم صد چاک چاک

تشنه لب بسپرد جان در روی خاک

بهر سیر عالم معنای عشق

شد سرش بر نیزه در بیدای عشق

چون سرش در نوک نی تدویر کرد

از زبان ما به ما تکبیر کرد

یعنی اعظم از همه اشیاست عشق

برتر از دنیا و مافیا است عشق

چونکه منزل در کنار دیر کرد

هر مقام عشق ما را سیر کرد

تا که او ما گشت و ما از جای او

ام حسب گفتیم از لب های او

قصه ی عشق حسینم را اگر

سر به سر گو یم بسوزد خشک  و تر

کن تو او را پیروی در عشق ما

تا ز عشاقان شوی در عشق ما

   محمد صادق امیری ملقب به ادیب الممالک فراهانی

  (1277 هجری قمری – قریه ی گازران توابع فراهان/ 1336 هجری قمری -تهران)   آرامگاه :ری -حرم حضرت عبدالعظیم

   ترکیب بند عاشورایی

باد خزان وزيد به بستان مصطفي

پژمرد غنچه ‏هاي گلستان مصطفي

درهم شکست قائمه‏ ي عرش ايزدي

خاموش شد چراغ شبستان مصطفي

دور از بدن به دامن خاک سيه فتاد

آن سر که بود زينت دامان مصطفي

انگشت بهر بردن انگشتري بريد

ديو دغل ز دست سليمان مصطفي

بيجاده ‏گون شد از تف گرما و تشنگي

ياقوت و لعل و لؤلؤ و مرجان مصطفي

تا چوب کينه خورد به دندان شاه دين

از ياد شد شکستن دندان مصطفي

بوي قميص يوسف گل پيرهن وزيد

زد چاک دست غم به گريبان مصطفي

دار السلام خلد که دار السرور بود

شد زين قضيه کلبه ‏ي احزان مصطفي

يکباره آب کوثر و تسنيم و سلسبيل

خون شد ز اشک ديده گريان مصطفي

طوبي خميده و حور پريشان نمود موي

از آه سرد و حال پريشان مصطفي

در موقع دني فتدلي که شد دراز

دست خدا به بستن پيمان مصطفي

پيمانه ‏اي ز خون جگر بر نهاد حق

بعد از قبول پيمان بر خوان مصطفي

يعني بنوش که شب و روزت اين غذاست

خون خور همي که خون ترا خونبها خداست

گر سر کنم مصيبتي از شاه کربلا

ترسم شرر به عرش زند آه کربلا

لرزد زمين ز کثرت اندوه اهل بيت

سوزد فلک ز ناله‏ ي جانکاه کربلا

اي بس شبان تيره که باليد بر فلک

خاک از فروغ مشتري و ماه کربلا

گر يوسف فتاد به کنعان درون چاه

صد يوسف است گمشده در چاه کربلا

اي ساربان، به کعبه‏ ي مقصود محملم

گر مي‏ بري بران شتر از راه کربلا

وي رهنماي قافله، اين کاروان بکش

تا پايه‏ي سرير شهنشاه کربلا

شايد که من به کام دل خود، مشام جان

تر سازم از شميم سحرگاه کربلا

آه از دمي که آتش بيداد، شعله زد

بر آسمان ز خيمه و خرگاه کربلا

گوش کليم طور ولا، از درخت عشق

بشنيد بانگ «اين أنا الله» کربلا

پرتو فکند مهر تجلي ز شرق عشق

موساي عقل، خيره شد از نور برق عشق

                                                                     «در حال تكميل ميباشد»

  ذبيــح الله صاحبـــكار متخلص به سهي

  (1313- دولت آباد تربت حيدريه/1381هجري شمسي-مشهد)       آرامگاه:مقبرة الشعراء-توس

«در حال تكميل ميباشد»

    عبدالرزاق بن علی لاهیجی (مشهور به فیاض لاهیجی) 

     (قرن یازدهم)    آرامگاه :قم

         ترکیب بند عاشورایی

             (چهارده بند)

              بند یکم

عالم تمام نوحه کنان از برای کیست

دوران سیاهپوش چنین درعزای کیست

نیلی چراست خیمه ی نُه توی آسمان

جیب افق دریده ز دست جفای کیست

دیگرغم که گونه ی خورشید را شکست

برروی مه خراش کَلَف ز ابتلای کیست

از غم سیاه شد در و دیوار روزگار

این تیره فام غمکده ماتم سرای کیست

این صندلی مخمل مشکین به روی چرخ

کز شهریار خویش تهی مانده جای کیست

خون شفق به چهره ی ایام ریختند

گلهای این چمن دگر از خار پای کیست

خون در تنی نمانده همان گریه در تلاش

پیچیده در گلوی نفس های های کیست

از استماع ناله دل از کار میرود

این نیش داده سر به رگ جان نوای کیست

دلها کباب گشت و درونها خراب شد

این آهِ دردناکِ دل مبتلای کیست

بر کف نهاده اند جهانی متاع جان

دعوی همان به جاست مگر خونبهای کیست

سرتاسر سپهر پر از دود ماتم است

آخر خبر کنید که اینها برای کیست

گویا مصیبت همه دلهای مبتلاست

یعنی عزای شاه شهیدان کربلاست

                                                                «در حال تكميل ميباشد»

  سيد كريم اميري فيروز كوهي متخلص به امير

  (1289-فرح آباد «ساري»/ 1363هجري شمسي-تهران)     آرمگاه:امامزاده طاهر در صحن حضرت عبدالعظيم

       تركيب بند عاشورايي

               (پنج بند)

            بند یکم

جانها فدای آنکه به جان شد فدای غیر

بیگانه شد ز خود که شود آشنای غیر

از بذل جان خویش برغبت برای حق

بگذشت تا گذاشت جهان را برای غیر

گوینده ی خلاف رضا در هوای نفس

جوینده ی رضای خدا در رضای غیر

در راه دین ز پیکر خود ساخت شمع راه

تا رهزن دغل نشود رهنمای غیر

افراشت بیرق از سر خود در طریق عدل

تا کس طریق ظلم نپوید بپای غیر

بر خوان سر گشاده ی آزادی از خدای

داد از سر بریده بهر رگ صلای غیر

مال و منال و اهل و عیال از سرای خویش

کرد آزمون اهل و عیال از سرای غیر

هر گوشه از دهانه ی زخمش به خنده گفت

کز خون پاک خویش دهم خون بهای غیر

چندان به درد و داغ عزیزان گداخت دل

تا چون زر گداخته آمد دوای غیر

نفرین هر شریر به بانگ علن شنید

تا با دعای خیر دهد مدّعای غیر
                                                                     
                             نور هدی فروغ خدا شمس مشرقین
      
                             برهان حقّ و حجّت قول خـدا حسین

               بند دوم

ای دل به مهر داده به حق ،دل سرای تو

وی جان به عدل کرده فدا، جان فدای تو

ای گشته ی فضیلت، جان کشته ی غمت

وی مرده ی مــروّت، میـــرم بپای تو

محبوب ما، گزیده ی حق، صفوه ی نبی است

مفتون تو، فــــدایی تو، مبتلای تو

از بسکه در غم دل مظلوم سوختی

یک دل ندیده ام که نسوزد برای تو

                    .

                    .

                    .

هرگز فنا نیافت بقای تو، زانکه یافت

آزادگی بقـــای دگر از فنــای تو

شایان اقتفای جهانی به همتند

یاران پاکباز تو در اقتفای تو

غم نیست گر به چشم شقاوت نمای خصم

کوتاه بود عمر سعادت فزای تو

                        «چون صبح، زندگانی روشندلان دمیست

                        اما دمـی که باعث احیــــای عالمیست»¹

 1- صائب تبریزی

                                                      «در حال تكميل است»

                                    *************************************

    محمد كاظم صبـوري «ملك الشعرا» متخلص به صبوري

    (1270هجري قمري-مشهد/ 1322هجري قمري -مشهد)

          تركيب بند عاشورايي

                         «در حال تكميل ميباشد»

                    *********************

    باباخان ملقب به فتحعلی شاه قاجار متخلص به خاقان

    (1151-دامغان / 1213 هجری شمسی -اصفهان )               آرامگاه: قم

    ترکیب بند عاشورایی

محرم آمد و آغاز ماه ماتم شد                             
 
مهی که بارور از وی نهال هر غم شد
 
مگر به چشم من از خون رسد دگر مددی              
 
ز بس که دیده من اشک ریخت بی نم شد 
 
کجاست حضرت آدم که بیند از نسلش         
 
چه جور و ظلم که بر بهترین عالم شد
 
چرا که خم نشود قامتم ز غم کامروز                     
 
ز بار محنت و غم قد آسمان خم شد 
 
به خالق دو جهان بنده‌ای چنین زیبد         
 
که خواجگی دو عالم به او مسلم شد
 
برای ماتم آن شاه کربلا «خاقان»                         
 
سرشک دیده‌ام از خون دل دمادم شد 
 
در حیرتم که چرخ چرا غرق خون نشد                  
 
در ماتم حسین زمین واژگون نشد

                                                      «درحال تكميل ميباشد»

      محمــد علی حــزین لاهیجــی

        (1103- اصفهان/1180 هجری قمری -بندربنارس)    آرامگاه - بندر بنارس هند

         ترکیب بند عاشورایی

                 (هفت بند)

                 بند یکم

طوفان خون ز چشم جهان جوش می‌زند

بر چرخ نخل ماتمیان دوش می‌زند

یارب شب مصیبت آرام سوز کیست؟

امشب که برق آه، ره هوش می‌زند

روشن نشد که روز سیاه عزای کیست؟

صبحی که دم ز شام سیه پوش می‌زند

آیا غم که تنگ کشیده‌ست در کنار؟

چاک دلم که خنده آغوش می‌زند

بیهوش داروی دل غمدیدگان بود

آبی که اشک بر رخ مدهوش می‌زند

ساکن نمی‌شود نفس ناتوان من

زین دشنه‌ها که بر لب خاموش می‌زند

گویا به یاد تشنه لب کربلا حسین

طوفان شیونی ز لبم جوش می‌زند
                      

                           تنها نه من، که بر لب جبریل نوحه‌هاست
                   
                            گویا عـــزای شاه شــــــهیدان کربلاست

             بند دوم

                          
شاهی که نور دیده خیر الانام بود
                      
ماهی که بر سپهر معالی تمام بود

شد روزگار در نظرش تیره از غبار

باد مخالف از همه سو بس که عام بود

آب از حسین برد و خنجر دهد به شمر

انصاف روزگار ندانم کدام بود

آبی که خار و خس همه سیراب از آن شدند

آیا چرا بر آل پیمبر حرام بود؟

خون دیده‌ها چگونه نگرید بر آن شهید؟

کز خون به پیکرش کفن لعل فام بود

دادی به تیر و نیزه تن پاره پاره را

زان رخنه‌ها چو صید مرادش مدام بود

آن خضر اهل بیت به صحرای کربلا

نوشید آب تیغ ز بس تشنه کام بود

                                     تفتند ز آتش عطش آن لعل ناب را

                                      سنگین دلان مضایقه کردند آب را

             بند سوم

 
ای مرگ! زندگانی از این پس وبال شد

جایی که خون آل پیمبر حلال شد

مهر جهان فروز امامت به کربلا

از بار درد، بدر تمامش هلال شد

شاخ گلی ز باغ رسالت به خاک ریخت

زین غم زبان بلبل گوینده لال شد

افتاده بین به خاک امامت ز تشنگی

سروی کز آب دیده زهرا نهال شد

تن زد درین شکنج بلا تا قفس شکست

بر اوج عرش طایر فرخنده بال شد

شبنم به باغ نیست که از شرم تشنگان

آبی که خورد گل، عرق انفعال شد

از خون اهل بیت که شادند کوفیان

دل های قدسیان همه غرق ملال شد

                                آن ناکسان ز روی که دیگر حیـــا کنند

                                سبط رسول را چو سر از تن جدا کنند

          بند چهارم

 
خونین لوای معرکه کارزار کو؟

میدان پر از غبار بود، شهسوار کو؟

واحسرتا! که از نفس سرد روزگار

افسرده شد ریاض امامت، بهار کو؟

زان موج‌ها که خون شهیدان به خاک زد

طوفان غم گرفته جهان را، غبار کو؟

اشکی که گرد محنت خاطر برد کجاست؟

آهی که پاک بسترد از دل غبار کو؟

تا کی خراش دیده و دل خار و خس کند؟

آخر زبانه غضب کردگار کو؟

کو مصطفی که پرسد از این امت عنود

کای خائنان! ودیعت پروردگار کو؟

کو مرتضی که پرسد از این صرصر ستم

بود آن گلی که از چمنم یادگار کو؟

                               ای شور رستخیز قیامت! درنگ چیست؟

                              آگه مگر نه یی که به عالم عزای کیست؟

              بند پنجم

 
ای دل! چه شد که از جگر افغان نمی‌کشی؟

آهی به یاد شاه شهیدان نمی‌کشی؟

سرها جدا فتاده، تن سروران جدا

در کربلا سری به بیابان نمی‌کشی؟

در ماتمی که چشم رسول است خون‌فشان

از اشک، غازه بر رخ ایمان نمی‌کشی؟

کردند بر سنان سر آن سروران و تو

لخت جگر به خنجر مژگان نمی‌کشی؟

دستت رسا به نعمت الوان عشق نیست

تا آستین به دیده گریان نمی‌کشی

هامون چرا نمی‌کنی از موج اشک پر؟

این فوج را به عرصه میدان نمی‌کشی؟

شرمی چرا نمی‌کنی از خون اهل بیت؟

ای تیغ کین! سری به گریبان نمی‌کشی

                                  داد از تو ای زمــانه بیـــــدادگر که باز

                                  شرمنده نیستی ز ستم‌های جانگداز

          بند ششم

 
نخل تری به تیشه عدوان فکنده‌ای

از پا ستون کعبه ایمان فکنده‌ای

از تشنگی سفینه آل رسول را

در خاک و خون به لجه طوفان فکنده‌ای

ای خیره سر ببین که سر انور که را

در کربلا چو گوی به میدان فکنده‌ای

از خنجر ستیزه هر زاده زیاد

بس رخنه‌ها به سینه مردان فکنده‌ای

شرمت ز کرده باد، که گیسوی اهل بیت

در ماتم حسین پریشان فکنده‌ای

آتش به دودمان رسالت زدی و باز

خصمی به خانواده ویران فکنده‌ای

دامان خاک تیره ز خون شد شفق نگار

طرح خصومتی به چه سامان فکنده‌ای

                               جان‌های مستمند نگردند شادکام

                                قهر خـــــــدا اگر نکشد تیغ انتقام

             بند هفتم 

خون از زبان خامه حزین اینقدر مریز

دستی به دل گذار درین  شور رستخیز
    
                     .
                     .
                     .
                     .

                     .
یارب به اشک چشم یتیمان خسته دل

یارب به خون گرم جگرهای ریز ریز

                               کز قید جسم تیره چو جان را رها کنی

                               حشـــر مرا به زمره ی آل عبــــا کنی

                                      آرامگاه حزین لاهیجی - بندر بنارس هند

     فتح اله وفايي شوشتري

     ( 1208-شوشتر/ 1304هجري قمري- نجف اشرف)      آرامگاه نجف اشرف

     ترکیب بند عاشورایی

           (بیست و دو بند)

             بند یکم

در کربلا چو محشر کبری شد آشکار

گشتند دوزخی و بهشتی به هم دچار

بودند خیل دوزخی آن روز، شادکام

اما بهشتیان همه لب تشنه و فکار

اهل بهشت را جگر از قحط آب آب

در کام اهل دوزخ و نار، آب خوش گوار

آن ساقیان کوثر و، آن شافیان حشر

گشتند تشنه،طعمه ی شمشیر آبدار

آتش به خیمه گاه زدند، این روا بُود؟

کز دوزخی به کاخ بهشتی فتد شرار؟

پس دختران فاطمه یکسر برهنه سر

هر یک چو آفتاب و،به جمازه ها سوار

بودند بی حفاظ ، هم از حفظ آبرو

گیسوی تابدار فروهشته برعذار

هر یک سوار ناقه ی عریان،که ناگهان

بر کشته های بی کفن افتادشان گذار

هر پیگری چو کوکب رخشنده در فلک

یا چون فلک ز زخم فراوان،ستاره بار

زینب چو دید  پیکر صد پاره ی حسین

غلطان به خاک ماریه، بی دفن و بی مزار

بر رخ نمود ناخن بی صبری، آشنا

کرد از هلال، چهره ی خورشید را نگار

از سوز دل،به آن تنِ بی سر خطاب کرد

نوعی که زد به خرمن هفت آسمان، شرار

گفتا تویی برادر

                       .

                       .

                       .

چندان گریست، دیده ی انجم به حال او

تا شد نُه اطلس فلک از اشک، جویبار

در نظم و نثر مرثیه ات گر مدد کند

مزدت همین بس است وفایی به روزگار

هر دُرّ اشک  کز غمِ آن تاجدار نیست

در پیش چشم اهل نظر، آبدار نیست

                                                                               «در حال تكميل ميباشد»

     ******************************